کارمزد گس در کریپتو چیست

یک راه برای درک کارمزد گس این است که آن را مثل جاده دارای عوارضی تصور کنید. بزرگراه تعداد لاین محدودی دارد و فقط تعداد مشخصی خودرو می‌تواند هم‌زمان عبور کند. وقتی ترافیک کم است، سریع و ارزان از عوارضی رد می‌شوید؛ اما در ساعت‌های اوج ترافیک، جاده شلوغ است و خیلی‌ها حاضرند بیشتر بپردازند تا زودتر عبور کنند. کارمزد گس روی یک زنجیره‌بلوک (blockchain) هم به شکل مشابهی کار می‌کند. هر بلاک فضای محدودی دارد و فقط تعداد مشخصی تراکنش در آن جا می‌گیرد. وقتی افراد زیادی هم‌زمان می‌خواهند از شبکه استفاده کنند، عملاً با پرداخت کارمزد بالاتر برای این رقابت می‌کنند که تراکنش‌شان زودتر داخل بلاک بعدی قرار بگیرد. یک تشبیه مفید دیگر خدمات ارسال بسته است. یک بسته کوچک و ساده با ارسال عادی ارزان است، اما یک بسته سنگین یا فوری با ارسال اکسپرس گران‌تر تمام می‌شود. در کریپتو، یک انتقال ساده توکن مثل یک بسته کوچک است، اما یک تراکنش پیچیده DeFi یا NFT مثل یک بسته سنگین است؛ پس به گس بیشتری نیاز دارد و معمولاً هزینه پردازش آن بالاتر است.

گس برای حل هم‌زمان سه مشکل به وجود آمده است: جلوگیری از اسپم، پرداخت به validatorها یا ماینرها و مدیریت فضای محدود بلاک. اگر تراکنش‌ها رایگان بودند، مهاجمان می‌توانستند شبکه را با تراکنش‌های بی‌ارزش پر کنند و آن را برای بقیه غیرقابل‌استفاده کنند. هر کاری که روی زنجیره (on-chain) انجام می‌دهید از منابع محاسباتی و فضای ذخیره‌سازی استفاده می‌کند. شبکه این کار را با واحدهای گس اندازه‌گیری می‌کند؛ جایی که عملیات ساده واحدهای کمتری مصرف می‌کنند و فراخوانی‌های پیچیده smart contract واحدهای بسیار بیشتری. مجموع گس مصرف‌شده توسط همه تراکنش‌های داخل یک بلاک نمی‌تواند از حدی که پروتکل تعیین کرده بیشتر شود. چون فضای هر بلاک کمیاب است، کاربران برای تراکنش‌های خود یک gas price تعیین می‌کنند؛ یعنی مشخص می‌کنند حاضرند برای هر واحد گس چقدر بپردازند. validatorها یا ماینرها به‌طور طبیعی تراکنش‌هایی را ترجیح می‌دهند که کارمزد بیشتری می‌پردازند، چون با وارد کردن آن‌ها در بلاک بعدی پاداش بیشتری می‌گیرند.

زنجیره‌بلوک‌های مختلف گس و کارمزد را به شیوه خودشان پیاده‌سازی می‌کنند، اما ایده اصلی یکی است: شما برای فضای محدود و محاسبات هزینه می‌پردازید. بیت‌کوین از واژه «گس» استفاده نمی‌کند، اما کارمزد تراکنش را بر اساس اندازه داده و میزان تقاضا برای فضای بلاک دریافت می‌کند. اتریوم و بسیاری از پلتفرم‌های smart contract از واحدهای گس و gas price مشخص استفاده می‌کنند، چون تراکنش‌ها می‌توانند کد پیچیده اجرا کنند. زنجیره‌های دیگر، از جمله بعضی لایه‌یک‌های کم‌هزینه و rollupهای لایه‌دو، این مدل را طوری تنظیم می‌کنند که تراکنش‌های ارزان‌تر یا سریع‌تر را در اولویت قرار دهند. حتی وقتی جزئیات متفاوت است، شما همیشه در حال پرداخت هزینه‌ای هستید تا تراکنش‌تان جلوتر از دیگرانی که برای همان ظرفیت محدود رقابت می‌کنند پردازش شود.

بیشتر کیف‌پول‌ها گس را به شکل چند عدد جداگانه نشان می‌دهند، اما همه آن‌ها به یک ایده برمی‌گردند: کارمزد نهایی ≈ گس مصرف‌شده × gas price، به‌علاوه هر base feeای که پروتکل تعیین کرده است. مقدار گس مصرف‌شده به این بستگی دارد که تراکنش شما روی زنجیره دقیقاً چه کاری انجام می‌دهد. اغلب هم gas limit را می‌بینید و هم gas price را. gas limit حداکثر مقدار گسی است که اجازه می‌دهید تراکنش شما مصرف کند؛ یعنی سقفی برای میزان کاری که می‌تواند انجام دهد. gas price هم مقداری است که حاضر هستید برای هر واحد گس بپردازید. این دو با هم حداکثر کارمزدی را که ممکن است بپردازید و میزان جذابیت تراکنش برای validatorها را مشخص می‌کنند.

فرض کنید یک انتقال ساده توکن انجام می‌دهید که روی Ethereum از ۲۱٬۰۰۰ واحد گس استفاده می‌کند. کیف‌پول شما gas price مؤثر ۲۰ gwei را نشان می‌دهد؛ جایی که ۱ gwei برابر با یک میلیاردیم ۱ ETH است. کارمزد کل در ETH می‌شود ۲۱٬۰۰۰ × ۲۰ gwei = ۴۲۰٬۰۰۰ gwei که معادل ۰٫۰۰۰۴۲ ETH است. اگر ۱ ETH برابر ۲٬۰۰۰ دلار باشد، آن‌وقت ۰٫۰۰۰۴۲ ETH حدوداً ۰٫۸۴ دلار می‌شود. این محاسبه ساده کمک می‌کند ببینید آیا کارمزد یک تراکنش نسبت به ارزشی که جابه‌جا می‌کنید منطقی است یا نه.

کارمزد گس ثابت نیست؛ بیشتر شبیه قیمت‌گذاری لحظه‌ای (surge pricing) در اپلیکیشن‌های تاکسی اینترنتی رفتار می‌کند. وقتی کاربران زیادی هم‌زمان می‌خواهند تراکنش‌هایشان پردازش شود، عملاً برای فضای محدود بلاک با هم رقابت می‌کنند. با بالا رفتن تقاضا، کیف‌پول‌ها و بازارهای کارمزد، gas price پیشنهادی را افزایش می‌دهند تا تراکنش‌ها همچنان سریع تأیید شوند. وقتی فعالیت شبکه کم می‌شود، برعکس این اتفاق می‌افتد و کارمزدها می‌توانند به‌شدت کاهش پیدا کنند؛ گاهی روی بعضی شبکه‌ها تا چند سنت.

سمیر یک توسعه‌دهنده فریلنس وب از هند است که هر ماه کمی پس‌انداز در کریپتو نگه می‌دارد. یک شب تصمیم می‌گیرد بخشی از ETH خود را وارد DeFi کند و چند سواپ توکن انجام دهد تا سبدش را متنوع‌تر کند. وقتی در یک دوره شلوغ بازار کیف‌پولش را باز می‌کند، با دیدن کارمزد گس بیش از ۴۰ دلار برای یک سواپ، شوکه می‌شود. سمیر که گیج شده، به‌جای این‌که روی «تأیید» کلیک کند، مکث می‌کند. شروع به جست‌وجوی توضیحات می‌کند و می‌فهمد کارمزدها به خاطر شلوغی شبکه بالاست و این‌که gas price و gas limit تعیین می‌کنند چقدر می‌پردازد. او همچنین کشف می‌کند همان پروتکل DeFi روی یک شبکه لایه‌دو ارزان‌تر هم در دسترس است که معمولاً کارمزدهای بسیار کمتری دارد. روز بعد، سمیر دوباره در یک زمان خلوت‌تر تلاش می‌کند و از نسخه لایه‌دو اپلیکیشن استفاده می‌کند. این بار هر سواپ کمتر از یک دلار گس هزینه دارد و تراکنش‌هایش سریع تأیید می‌شوند. او در نهایت می‌فهمد کارمزد گس تصادفی نیست و با انتخاب شبکه و زمان مناسب می‌تواند فعالیتش را برنامه‌ریزی کند و از هدر دادن پول برای کارمزد جلوگیری کند.

روی بیشتر زنجیره‌بلوک‌های عمومی، نمی‌توانید کارمزد گس را کاملاً حذف کنید، چون بخشی اساسی از نحوه کار شبکه هستند. اما معمولاً کنترل بیشتری روی هزینه‌هایتان دارید تا چیزی که در نگاه اول به نظر می‌رسد. با انتخاب زمان انجام تراکنش، شبکه‌ای که استفاده می‌کنید و این‌که چطور کارهایتان را گروه‌بندی یا ساختاردهی می‌کنید، می‌توانید مبلغی را که برای کارمزد می‌پردازید به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهید. هدف این است که بین هزینه و قابلیت اتکا تعادل برقرار کنید تا تراکنش‌ها هم مقرون‌به‌صرفه باشند و هم در زمان معقولی تأیید شوند.

اگر gas price را خیلی پایین تنظیم کنید، validatorها ممکن است برای مدت طولانی تراکنش شما را نادیده بگیرند و آن را در حالت در انتظار (pending) بگذارند یا در نهایت حذف کنند. روی بعضی شبکه‌ها، اگر تراکنش گس کم بیاورد یا به هر دلیل دیگری fail شود، همچنان گسی را که تا آن لحظه مصرف شده از دست می‌دهید. برای جلوگیری از این وضعیت، از gas priceهای واقع‌بینانه بر اساس شرایط فعلی شبکه استفاده کنید و هنگام تغییر دستی پیشنهادهای کیف‌پول، مگر این‌که کاملاً ریسک‌ها را درک کنید، محتاط باشید.