Ta’rif
Basis trade — bu savdo konsepsiyasi bo‘lib, spot bozoridagi aktiv narxi bilan shu aktivga tegishli fyuchers yoki perpetual fyuchers kontraktlari narxi o‘rtasidagi farq, ya’ni “basis”ga e’tibor qaratadi. Basis derivativlar narxlarining asosiy aktivning joriy bozor narxidan qanchaga og‘ishini aks ettiradi; bunga ko‘pincha funding stavkalari dinamikasi, leverajga bo‘lgan talab va bozor kutishlari kabi omillar ta’sir qiladi. Kripto bozorlarida basis trade odatda bozor-neytral tarzda tuziladi, bunda maqsad aktivning yo‘nalishli harakatidan foyda olish emas, balki aynan shu narx farqini ajratib olishdir.
Basis derivativlardagi pozitsiyalar, ochiq foiz (open interest) va fyuchers yoki perpetual fyuchers orqali ekspozitsiyani ushlab turish qiymatidan ta’sirlanganligi sababli, u asosiy aktivning spot narxidan mustaqil ravishda harakat qilishi mumkin. Basis trade mohiyatan spot va derivativ bozorlarida qarama-qarshi pozitsiyalar ochib, shu spredni ushlashni nazarda tutadi. Bitimning asosiy g‘oyasi — asosiy aktiv narxining mutlaq o‘zgarishlariga sezgirlikni kamaytirgan holda, basisning yaqinlashuvi yoki saqlanib qolishidan daromad olishdir.
Kontekst va qo‘llanilishi
Kripto derivativ bozorlarida basis trade spot bozoriga nisbatan fyuchers va perpetual fyuchers narxlarining tuzilmasi bilan chambarchas bog‘liq. Derivativlar spotga nisbatan premium yoki diskont bilan savdo qilganda, basis aynan shu tafovutni miqdoriy ifodalaydi va maxsus treyderlar uchun maqsadga aylanadi. Derivativ bozorlarida katta hajmdagi ochiq foiz mavjud bo‘lishi bu narx tafovutlarini kuchaytirishi yoki uzoqroq saqlab turishi mumkin, bu esa basisga yo‘naltirilgan strategiyalarning jozibadorligi va risk profilini shakllantiradi.
Perpetual fyuchersdagi funding stavkalari mexanizmlari vaqt o‘tishi bilan basisning asosiy drayverlaridan biri bo‘lib, ular ushbu kontraktlarda long yoki short pozitsiyalarni ushlab turish qiymati yoki foydasiga ta’sir qiladi. Konsepsiya sifatida basis trade aniq bir bajarilish usulini belgilamaydi, balki spot va derivativ narxlari o‘rtasidagi farqlarni tizimli ravishda ekspluatatsiya qilishga qaratilgan bozor-neytral yondashuvlar oilasini tasvirlaydi. U, ayniqsa, derivativlar likvidligi, leverajdan foydalanish va tuzilmaviy talab nomutanosibliklari spot va fyuchers narxlari o‘rtasida doimiy yoki keskin og‘ishlar keltirib chiqaradigan bozorlar uchun dolzarbdir.